صورتى كه ضرر متوجه او شود حقّ دارد زارع را وادار به چيدن زراعت كند . بهجت : مسأله اگر مدّت مزارعه تمام شود و بدون اين كه زارع كوتاهى يا سهلانگارى كرده باشد ، محصول به دست نيايد ، پس در اين كه مالك بتواند خودش زراعت را بچيند يا زارع را وادار كند كه محصول را بچيند و زمين را خالى كند اشكال است ، و بنا بر أظهر چون هر دو قصد زراعت را داشته‌اند ، مالك استحقاق اجرت براى نگه داشتن زرع تا زمان درو را ندارد . و اگر نرسيدن محصول به علَّت كوتاهى زارع باشد ، احتمال است كه مالك مستحّق اجرة المثل زمين در اين مدّت زيادى بقاء زرع باشد ولى عدم استحقاق سهم خود از مزارعه ، خالى از وجه نيست . مسأله اختصاصى بهجت : مسأله 1769 در مسألهء قبل ، چنانچه در عقد مزارعه شرط كنند كه اگر در مدّت معين شده ، محصول آمادهء درو نشد ، تا زمان درو ، زراعت در زمين باقى بماند ، و يا شرط كنند كه بعد از رسيدن محصول ، تا مدّتى زرع در زمين بماند ، اين شرط لازم الوفاء است و مالك حقّ مطالبهء اجرة المثل زمين را ندارد ، و اگر چنين شرطى نكرده باشد ، پس از رسيدن محصول در صورت دوم ، مالك مىتواند زارع را وادار به كندن و درو كردن زرع كند و يا خود اين كار را انجام دهد و حكم صورت اوّل در مسأله قبل گذشت . مسأله 2232 اگر بواسطهء پيشآمدى زراعت در زمين ممكن نباشد مثلًا آب از زمين قطع شود ( 1 ) در صورتى كه مقدارى از زراعت به دست آمده باشد حتى مثل قصيل ( 2 ) كه مىتوان به حيوانات داد آن مقدار مطابق قرارداد ، مال هر دوى آنها است و در بقيّه مزارعه باطل است ( 3 ) و اگر زارع زراعت نكند ( 4 ) چنانچه زمين در تصرّف او بوده و مالك در آن تصرّفى نداشته است ، ( 5 ) بايد اجارهء آن مدّت را به مقدار معمول به مالك بدهد ( 6 ) . ) * ( 1 ) مكارم : مثلًا قناتها خراب شود و آب قطع گردد . . ( 2 ) فاضل : مثل علف . . مكارم : مثل قصيل ( علف ) . . ( 3 ) فاضل : بقيهء مسأله ذكر نشده . ( 4 ) اراكى ، گلپايگانى ، خوئى ، صافى ، سيستانى ، تبريزى ، زنجانى : اگر به واسطهء پيش آمدى ، زراعت در زمين ممكن نباشد ؛ مثلًا آب از زمين قطع شود ، مزارعه به هم مىخورد و اگر زارع بدون عذر زراعت نكند . . ( 5 ) اراكى : احتياط آن است كه نسبت به اجارهء زمين مصالحه كنند و يكديگر را راضى كنند . ( 6 ) زنجانى : مگر آن كه اجاره آن مدّت از حد اكثر مقدار احتمالى سهم مالك از محصول زمين بيشتر باشد كه دادن زيادى لازم نيست . مكارم : چنانچه زمين در تصرّف او بوده بايد اجارهء آن مدّت را مطابق معمول به مالك بدهد و اگر نقصى در زمين پيدا شده آن را نيز ضامن است . مسأله 2233 اگر مالك و زارع صيغه خوانده باشند ، بدون رضايت يكديگر نمىتوانند مزارعه را به هم بزنند ، و همچنين است اگر مالك به قصد مزارعه ، زمين را به كسى وا گذار كند و طرف هم به همين قصد بگيرد ( 1 ) ، ولى اگر در ضمن خواندن صيغهء مزارعه شرط كرده باشند ( 2 ) كه هر دو يا يكى از آنان حقّ به هم زدن معامله را داشته باشند ) *